درامد یوتیوب چقدر است؟ بررسی وضعیت یوتوبرهای ایرانی!

یوتیوب، بزرگترین پلتفرم ویدیویی دنیا، دیگر فقط جایی برای تماشای کلیپ نیست، بلکه به منبع مهم و یک برنامه کسب درآمد دلاری برای هزاران جوان ایرانی تبدیل شده است. سوال کلیدی درآمد یوتیوب چقدر است؟ حالا خیلی پیچیده‌تر شده و جوابش فقط یک عدد ساده نیست. با اینکه این فضا برای عده‌ای به معنای درآمدهای بزرگ است، اما تحریم‌ها و سیاست‌های سختگیرانه گوگل برای حذف تبلیغات یوتیوب ایرانیان، این درآمدها را تا ۹۰ درصد کاهش داده و فعالان این حوزه را نگران کرده است. این مقاله، به طور کامل روش‌های کسب درآمد، چگونگی رسیدن به آن و آینده پر از تغییر درآمد یوتیوبرهای ایرانی را بررسی می‌کند.

شرایط و نحوه کسب درآمد از یوتیوب

برای رسیدن به درآمد از یوتیوب در ایران و سراسر جهان، نخستین قدم قبل از خرید دوربین، پیوستن به برنامه (YouTube Partner Program یا YPP) است. این برنامه شرایط سخت‌گیرانه‌ای دارد که هر کانال باید آن‌ها را احراز کند. این شرایط درآمد از یوتیوب شامل موارد زیر است:

1. تعداد سابسکرایبر: حداقل ۱۰۰۰ مشترک (سابسکرایبر).
2. ساعات تماشا (Watch Hours): حداقل ۴۰۰۰ ساعت تماشای عمومی معتبر در ۱۲ ماه گذشته برای ویدیوهای طولانی، یا ۱۰ میلیون بازدید معتبر عمومی از ویدیوهای کوتاه (Shorts) در ۹۰ روز گذشته.
3. رعایت قوانین: کانال باید تمام قوانین یوتیوب، به‌ویژه قوانین کپی‌رایت و خط‌مشی‌های محتوای قابل تبلیغ را رعایت کرده باشد.
4. حساب ادسنس (AdSense): اتصال کانال به یک حساب فعال و تایید شده گوگل ادسنس. این مرحله برای کاربران ایرانی به‌دلیل تحریم‌ها، پیچیده‌ترین بخش است و اغلب از طریق واسطه‌ها (مانند دوستان یا شرکت‌ها در خارج از کشور) انجام می‌شود.

نحوه درآمد از یوتیوب و فعال‌سازی آن پس از احراز این شرایط، از طریق فعال کردن تبلیغات بر روی ویدیوها انجام می‌شود. یوتیوب از درآمد حاصل از تبلیغات، سهمی حدود ۵۵ درصد را به تولیدکننده محتوا اختصاص می‌دهد و ۴۵ درصد را برای خود برمی‌دارد.

محاسبه درآمد یوتیوب؛ RPM و CPM

یکی از مهم‌ترین مفاهیم برای فهمیدن اینکه درآمد یوتیوب چقدره، نرخ‌های CPM و RPM هستند. این نرخ‌ها اساس محاسبه درآمد یوتیوب از طریق ویوها را تشکیل می‌دهند:

• CPM (Cost Per Mille): به معنای هزینه به ازای هر ۱۰۰۰ نمایش تبلیغ است. این مبلغی است که یک تبلیغ‌دهنده به گوگل برای نمایش ۱۰۰۰ بار آگهی خود می‌پردازد. این مبلغ بسته به حوزه محتوا، فصل و جغرافیای مخاطب تغییر می‌کند.
• RPM (Revenue Per Mille): به معنای درآمد به ازای هر ۱۰۰۰ بازدید ویدیو است. این رقم پس از کسر سهم یوتیوب (۴۵ درصد) و با در نظر گرفتن عواملی مانند نرخ تماشای کامل تبلیغات (Skip Rate)، به دست می‌آید. درامد یوتیوب از هر ۱۰۰۰ بازدید در ایران و حوزه فارسی به‌طور سنتی بین ۱ تا ۱۰ دلار یا بیشتر متغیر بوده، اما این رقم وابستگی شدیدی به موقعیت جغرافیایی مخاطبان دارد (به‌طور مثال، درآمد ناشی از بازدیدکنندگان آمریکا یا اروپا بسیار بالاتر از بازدیدکنندگان ایران است).

نکته: هرچه مخاطبان کانال شما بیشتر در کشورهای با قدرت خرید بالا زندگی کنند و محتوای شما به اصطلاح Advertiser-Friendly باشد، میزان درآمد یوتیوب شما افزایش پیدا می‌کند.

راه های رسیدن به درآمد و تجهیزات اولیه

اگرچه کسب درآمد یوتیوب عمدتا با تبلیغات شناخته می‌شود، اما در واقع این تنها یک راه است. به ویژه برای دریافت درآمد یوتیوب در ایران که موانع بانکی و تحریمی و خطر حذف تبلیغات یوتیوب وجود دارد، تکیه بر درآمدهای جانبی و اسپانسری مهم است.

1. گوگل ادسنس (تبلیغات): منبع اصلی، که در بخش قبل به آن اشاره شد.
2. اسپانسرشیپ و همکاری‌های تجاری: این روش برای بسیاری از درآمد یوتیوبرهای ایرانی مهم‌ترین منبع است. یوتیوبرها مستقیما با برندها برای معرفی محصولات یا خدماتشان قرارداد می‌بندند. این قراردادها می‌تواند شامل معرفی یک محصول تکنولوژی مانند گوشی موبایل آنلاین یا تبلیغ دوره آموزشی باشد.
3. فروش محصولات (Merchandise): فروش لباس، کلاه یا سایر محصولات مرتبط با برند کانال.
4. حمایت مالی مستقیم (Channel Memberships & Super Chat): بینندگان می‌توانند با پرداخت ماهانه، عضو کانال شوند یا در لایو استریم‌ها با ارسال Super Chat از یوتیوبر حمایت کنند.
5. Affiliate Marketing: تبلیغ لینک‌های خرید محصولات دیگران و دریافت پورسانت از هر فروش.

اهمیت تجهیزات در مسیر کسب درآمد

کیفیت محتوا اولین معیار برای جذب مخاطب است و کیفیت محتوا مستقیما با تجهیزات ارتباط دارد. در ابتدای کار، گوشی موبایل خوب می‌تواند کافی باشد، اما برای حرفه‌ای شدن نیاز به ارتقا است:

1. تصویر: خرید دوربین (دوربین‌های بدون آینه یا DSLR) برای ارائه تصاویر با وضوح بالا ضروری است
2. صدا: صدا حتی از تصویر مهم‌تر است. خرید میکروفون مناسب، مانند میکروفون یقه ای برای مصاحبه‌ها یا سایر میکروفون‌های شات‌گان برای استودیو، ضروری است. کیفیت صدای بد، مخاطب را فراری می‌دهد.

قوانین و سیاست‌های یوتیوب برای حفظ محتوا

بسیاری از افراد به هنگام شروع فعالیت یوتیوب درگیر حاشیه مثل خرید بهترین میکروفون بویا یا دوربین می‌شوند. اما آگاهی و رعایت قوانین مربوط به کسب درآمد، اهمیت بیشتری دارد و تولیدکنندگان محتوا همیشه باید اصول محتوایی یوتیوب را مد نظر قرار دهند:

• کپی‌رایت: یکی از سخت‌گیرانه‌ترین قوانین یوتیوب، قانون کپی‌رایت است که استفاده از موسیقی، فیلم یا هر محتوای دارای حق نشر را ممنوع می‌کند و می‌تواند منجر به حذف ویدیو یا حتی کانال شود.
• خط‌مشی‌های جامعه: ممنوعیت محتوای نفرت‌پراکن، خشونت‌آمیز، حاوی اطلاعات غلط یا خطرناک.

سیاست‌های جدید گوگل و کاهش درآمد ایرانیان

اخیرا، تحولی در سیاست‌های یوتیوب و گوگل رخ داده که فعالان این حوزه را با ترس و نگرانی مواجه کرده است. این قابلیت جدید که برخی از فعالان این حوزه از وقوع آن همیشه هراس داشتند، درآمدزایی اکوسیستم تولید محتوای ویدیویی ایران را تا حد زیادی تحت تاثیر قرار می‌دهد. این اتفاق، به‌طور خلاصه، به معنای تشدید سیاست‌های گوگل برای شناسایی مخاطبان ایرانی و حذف تبلیغات یوتیوب از نمایش برای این کاربران است.

این تشدید به دلیل عدم سوددهی تبلیغات برای شرکت‌های خارجی در ایران، که تحت تحریم مالی است، رخ داده است. صاحب تبلیغات انتظار دارد که نمایش آگهی منجر به افزایش فروش شود و وقتی با ایران مراوده مالی وجود نداشته باشد، تبلیغات را به ما نشان نخواهد داد.

آمار و ارقام کاهش درآمد

این سیاست‌ها تاثیر ملموسی بر درآمد یوتیوبرهای ایرانی گذاشته است:

• آریا کئوکسر، یوتیوبر معروف، اعلام کرد که درآمد او از هر هزار بازدید (RPM) از حدود ۱۱ دلار به ۱ دلار رسیده؛ یعنی کاهش ۹۰ درصدی. او بابت ویدیویی با ۴۰۰ هزار بازدید، تنها ۴۰۰ دلار دریافت کرده است.
• محمد پسندیده از کاهش ۲۰ درصدی درآمد (RPM) خود خبر داد که برای او از ۴.۵ دلار به ۳.۲ دلار در هفت روز اخیر رسیده است. او معتقد است کانال‌هایی با مخاطب عمومی و محتوای سرگرمی طولانی بیشتر آسیب دیده‌اند.
• مهدی شجاری (موبونیوز) بیان کرد که کانال او در امان بوده و تفاوت محسوسی مشاهده نکرده است، هرچند به دلیل تغییرات محتوایی خود، RPM کانالش از ۱۲ به ۱۰ درهم رسیده است.

این تفاوت در تاثیر نشان می‌دهد که میزان این کاهش شدید درآمد برای همه یوتیوبرها اتفاق نیفتاده و برخی از آن‌ها در امان مانده‌اند. اما نگرانی وجود دارد که این سیاست به‌زودی شامل همه شود، به‌ویژه که این تشدید در زمانی رخ داده که معمولا پایان سال میلادی، میزان تبلیغات یوتیوب افزایش پیدا می‌کند.

روش‌های شناسایی ایرانی‌ها

گوگل از روش‌های مختلفی برای تشخیص کاربران ایرانی، حتی با VPN، استفاده می‌کند:

• تشخیص IP دیتاسنتری: اکثر VPNها آی‌پی‌های دیتاسنتری دارند که به‌راحتی از آی‌پی کاربران خانگی تمییز داده می‌شوند.
• نشت DNS: گاهی خود فیلترشکن‌ها موقعیت کاربر را لو می‌دهند.
• ترکیب اطلاعات (Android Data): گوگل به‌عنوان مالک سیستم عامل اندروید، به اطلاعاتی مانند زبان، منطقه زمانی و لوکیشن فرد در دسترسی دارد و با ترکیب آن‌ها، موقعیت دقیق کاربر را تشخیص می‌دهد.

آینده کاری یوتیوبرهای ایرانی و چشم‌انداز

با توجه به کاهش شدید درآمد یوتیوب از طریق تبلیغات برای بخش بزرگی از جامعه یوتیوبرهای ایرانی، پرسش اصلی آینده این فعالان است: آیا می‌مانند یا می‌روند؟

اگر قصد دارید یوتیوب را شروع کنید، قبل از اقدام به خرید میکروفون یا دوربین، استراتژی درستی بچینید. درآمد یوتیوبرهای ایرانی باید هرچه سریع‌تر به سمت مدل‌های تجاری با اتکای کمتر بر AdSense حرکت کند:

• تمرکز بر اسپانسرشیپ: یوتیوبرها باید یاد بگیرند که به یوتیوب به‌عنوان بیزینس نگاه کنند و از طریق نوشتن پروپوزال‌های تجاری، هزینه‌های محتوای خود (که برای یک ویدیوی معمولی حدود یک تا دو میلیون تومان است) را جبران کنند.
• مهاجرت یا محتوای غیرفارسی: برخی از یوتیوبرها و گیمرها اعلام کرده‌اند که قصد دارند محتوای خود را به پلتفرم‌های دیگری مانند Kick انتقال دهند. همچنین، برخی از یوتیوبرها برای حفظ درآمد ارزی، محتوای خود را به زبان انگلیسی یا سایر زبان‌های بین‌المللی تولید می‌کنند.
• ادامه فعالیت برای آگاهی‌بخشی: درآمد در یوتیوب قطع نمی‌شود، اما وزن آن پایین می‌آید. اما هدف بسیاری از کانال‌ها صرفا درآمد نیست؛ یوتیوب منبع عظیمی از اطلاعات و آگاهی است که باید برای مردم ایران در دسترس باشد.

جمع‌بندی

درآمد یوتیوب دیگر تنها یک عدد ثابت نیست، بلکه بازتاب‌دهنده اقتصاد سیاسی و جغرافیای مخاطبان است و برای یوتیوبرهای ایرانی با چالش‌های جدی سیاست‌های جدید گوگل مواجه شده است. از سال ۱۴۰۴، اتکای صرف به درآمد حاصل از تبلیغات دیگر امکان‌پذیر نیست و بقای تولیدکنندگان محتوا در گرو ایجاد یک مدل کسب‌وکار قوی‌تر و حرفه‌ای‌تر است؛ این مدل بر افزایش اعتبار، تمرکز بر اسپانسرشیپ (مانند معرفی محصولات مختلف از جمله گوشی موبایل آنلاین) و تولید محتوای تخصصی و باکیفیت استوار است.

سوالات متداول

یوتیوبرها برای حفظ درآمد از ویوها در شرایط جدید، باید روی کدام دسته از مخاطبان تمرکز کنند؟

یوتیوبرها باید روی جذب مخاطبان خارج از ایران (کشورهای با قدرت خرید بالا مانند آمریکا و اروپا) تمرکز کنند تا نرخ RPM و درامد یوتیوب از هر ۱۰۰۰ بازدید افزایش یابد.

مهم‌ترین ابزار برای یک یوتیوبر مبتدی که می‌خواهد محتوای باکیفیت تولید کند، کدام است؟

مهم‌ترین ابزار، خرید میکروفون باکیفیت، مانند میکروفون یقه ای یا میکروفون بویا، است زیرا کیفیت صدا تاثیر بیشتری بر ماندگاری مخاطب دارد.

قانون کپی‌رایت یوتیوب چه مجازات‌هایی برای تولیدکنندگان محتوا می‌تواند داشته باشد؟

نقض قانون کپی‌رایت می‌تواند منجر به حذف ویدیو، جریمه‌های مالی و حتی مسدود شدن دائمی کانال یوتیوب شود.